Kennisbank · 7 min lezen
SBAR: zo doe je een overdracht die niets vergeet
SBAR is een vaste volgorde voor een overdracht of een telefoontje naar de arts: Situation (wat is er nu), Background (wat is de context), Assessment (wat denk jij dat er speelt) en Recommendation (wat wil je dat er gebeurt), afgesloten met een repeat-back. De arts hoort in één keer wat hij nodig heeft, en jij vergeet niets.
De vier stappen, met de zinnen van de kaart
De kracht van SBAR zit in de volgorde. De arts wil eerst weten wat er nu aan de hand is, dan de context, dan jouw inschatting en dan wat je van hem verwacht. Op de voorkant van de kaart staat per stap een zin die je letterlijk kunt uitspreken; de cursieve delen vul je in.
| Stap | Wat je zegt |
|---|---|
| S · Situation | Ik bel over naam patiënt, geboortedatum, afdeling en kamernummer. Het probleem waar ik over bel is probleem. Vitale functies zijn: hartfrequentie / bloeddruk / ademfrequentie / saturatie zonder / met .. L O₂ / temperatuur / bewustzijn / urineproductie / andere specifieke controles. EWS score EWS score. Ik maak me zorgen over benoem probleem. |
| B · Background | Opnamediagnose en opnamedatum. Indien relevant: medische voorgeschiedenis en andere klinische informatie. |
| A · Assessment | Ik denk dat dit het probleem is vertel probleem, of: ik weet niet wat het probleem is, maar de patiënt gaat achteruit / is onstabiel. |
| R · Recommendation | Ik denk dat je vertel wat je wilt dat er gebeurt: 1. nu moet langskomen om de patiënt te zien en/of 2. tussen nu en bepaalde tijd langs moet komen om de patiënt te zien en/of 3. beleid moet maken. Wat kan ik verder doen? Ik wil de vitale functies aantal keer gemeten hebben en bij deze waarden melding ontvangen. |
| Repeat-back | We hebben afgesproken dat herhaal gemaakte afspraken en wie wat / wanneer doet. Noteer afspraken op het afsprakenblad. |
De Situation is bewust het langste blok: daar zitten de metingen in, en daarmee de reden van je telefoontje. Wie de vitale functies en de EWS paraat heeft, hoeft in de rest van het gesprek alleen nog te duiden en te vragen.
SBAR in de psychiatrie
Op de achterkant van de kaart staat de variant voor de psychiatrie. De vier stappen zijn dezelfde, de inhoud niet: geen vitale functies, maar het onderwerp van het overleg, je eigen indruk van de patiënt en wat de omgeving vertelt.
| Stap | Wat je zegt |
|---|---|
| S · Situation | Ik ben naam van afdeling naam afdeling of organisatie. Ik bel over naam patiënt, geboortedatum. Patiënt is op dit moment thuis, opgenomen op de afdeling. Ik wil overleggen over medicatie, suïcidaliteit, agressie. |
| B · Background | De patiënt is sinds datum onder behandeling bij organisatie, naam behandelaar voor diagnose. Noem voorgeschiedenis. |
| A · Assessment | Ik vind de patiënt op dit moment somber, oninvoelbaar, suïcidaal. Hij/zij zegt zichzelf iets aan te willen doen, niet meer te kunnen slapen. Benoem heteroanamnese. Ik denk dat er sprake is van probleem in het kader van diagnose, of: ik weet niet wat het probleem is, of: ik heb er geen goed gevoel over / vertrouw het niet. |
| R · Recommendation | Mijn voorstel is medicatie, opname, of: ik zou graag willen dat u langskomt om de patiënt te beoordelen. Welke acties kan ik in de tussentijd ondernemen? |
| Repeat-back | Samenvattend hebben we afgesproken dat benoem de afspraak en wie wat doet. |
Twee dingen vallen op. In de Assessment mag je zeggen dat je het niet vertrouwt zonder dat je precies weet wat er speelt; dat is een volwaardige beoordeling. En de heteroanamnese hoort er standaard bij: wat familie, medebewoners of de begeleiding hebben gezien, telt in de psychiatrie zwaar mee.
Een uitgewerkt voorbeeld
Mevrouw Bakker, 68 jaar, dag 1 na een heupoperatie. Je meet een EWS van 5 en belt de dienstdoende arts. Zo klinkt dat in SBAR-volgorde.
Situation
“Ik bel over mevrouw Bakker, geboren 12 maart 1958, afdeling B4, kamer 12. Het probleem waar ik over bel is een snelle ademhaling en koorts. Vitale functies zijn: hartfrequentie 108, bloeddruk 112 over 70, ademfrequentie 24, saturatie 93% met 2 liter zuurstof, temperatuur 38,4, ze is alert, urineproductie 60 ml in de afgelopen 4 uur. EWS 5. Ik maak me zorgen over de ademhaling en de urineproductie.”Background
“Ze is gisteren opgenomen voor een totale heupprothese links na een val thuis. Bekend met COPD en hypertensie. Vanochtend liep ze met de fysiotherapeut, sindsdien is ze steeds korter van adem geworden.”Assessment
“Ik denk dat ze een beginnende luchtweginfectie heeft, maar ik weet het niet zeker. Wat ik wel zie: ze gaat sinds vanmiddag achteruit.”Recommendation
“Ik denk dat je binnen een half uur langs moet komen om haar te zien en beleid moet maken. Wat kan ik in de tussentijd doen? Ik wil de vitale functies elk half uur meten en je bellen als de saturatie onder de 92 komt of de ademfrequentie boven de 25.”Repeat-back
“Dus we hebben afgesproken: jij komt binnen 30 minuten, ik zet de zuurstof op 3 liter, meet elk half uur en bel bij saturatie onder 92 of ademfrequentie boven 25. Ik noteer het op het afsprakenblad.”Het hele gesprek duurt ongeveer een minuut. De arts weet na de eerste zin over wie het gaat, na de Situation hoe ernstig het is, en na de Recommendation wat je van hem verwacht. De repeat-back voorkomt dat jullie met twee verschillende afspraken ophangen.
Drie dingen die vaak misgaan
1. Beginnen bij de Background
Het is verleidelijk om chronologisch te vertellen: de opname, de operatie, hoe de dag verliep. Maar de arts wacht dan een halve minuut op de reden van je telefoontje. Begin met wat er nu aan de hand is en wat je gemeten hebt; de context komt daarna. Als je merkt dat je met een verhaal begint, stop dan en zeg: het probleem waar ik over bel is.
2. De Recommendation weglaten
Veel telefoontjes eindigen na de Assessment met een stilte, in de hoop dat de arts zelf concludeert wat er moet gebeuren. Zeg wat je wilt en wanneer: nu langskomen, binnen een bepaalde tijd langskomen, of beleid maken. En vraag wat je in de tussentijd zelf kunt doen. Je hoeft de behandeling niet te bedenken, wel de urgentie te benoemen.
3. Geen repeat-back
Zonder herhaling blijven de afspraken in het hoofd van twee mensen zitten, en die hoofden onthouden verschillende dingen. Herhaal wie wat wanneer doet, en zet het daarna op het afsprakenblad. Dan weet ook je collega van de volgende dienst bij welke waarden er opnieuw gebeld moet worden.
Bereid het gesprek voor met de kaart in de hand
Pak vóór je belt de laatste metingen en de EWS erbij, en loop de vijf blokken van de kaart langs. Dan weet je al wat je gaat zeggen voordat de arts opneemt, en hoef je tijdens het gesprek niets meer op te zoeken.Waarom de structuur werkt
Een arts die wordt gebeld, heeft één vraag: hoe snel moet ik hier zijn? SBAR beantwoordt die vraag in de eerste twintig seconden, met getallen. Daarna volgt precies de informatie die nodig is om te beslissen, in een volgorde die de arts herkent, omdat zijn eigen redenering dezelfde stappen volgt. Voor jou is de winst dat de structuur je geheugen ontlast: je hoeft niet te bedenken wat je moet vertellen, alleen wat je invult.
- Noem altijd de EWS en de losse parameters die het getal maken; een score zonder toelichting zegt weinig.
- Zeg het als je iets niet weet. “Ik weet niet wat het is, maar ze gaat achteruit” is een geldige Assessment.
- Vraag altijd om een concrete afspraak: wanneer komt de arts, en bij welke waarden bel je opnieuw.
Werkt SBAR ook bij de dienstoverdracht aan een collega?
Ja, in een kortere vorm. Per patiënt: de situatie van dit moment, de relevante achtergrond, wat jij ervan vindt en wat er in de volgende dienst moet gebeuren. De repeat-back wordt dan het moment waarop je collega de openstaande acties benoemt. Veel afdelingen hebben daar een eigen overdrachtsformat voor; volg dat, en gebruik SBAR als volgorde binnen dat format.
Veelgestelde vragen
Waar staat SBAR voor?
Situation, Background, Assessment, Recommendation. In het Nederlands: situatie, achtergrond, beoordeling en aanbeveling. De meeste afdelingen voegen er een vijfde stap aan toe, de repeat-back, waarin je de gemaakte afspraken herhaalt.
Is SBAR alleen voor telefoontjes naar de arts?
Nee. SBAR werkt bij elke overdracht waarin de ander snel een beeld moet krijgen: de dienstoverdracht, het overleg met de arts, de overplaatsing naar een andere afdeling en de melding aan het spoedinterventieteam. De structuur is steeds dezelfde; alleen de lengte verschilt.
Wat is het verschil tussen SBAR en SBARR?
SBARR is SBAR met de repeat-back als aparte letter: je herhaalt wat er is afgesproken en wie wat wanneer doet. Op de kaart staat de repeat-back als vijfde blok, dus de inhoud is hetzelfde. Sommige instellingen schrijven ook ISBAR, met een I voor identificatie (wie ben jij, over wie bel je) aan het begin.
Hoe gebruik je SBAR in de psychiatrie?
Met dezelfde vier stappen, maar met andere inhoud: in plaats van vitale functies benoem je waar je over wilt overleggen (medicatie, suïcidaliteit, agressie), hoe je de patiënt op dit moment vindt, wat hij zelf zegt en wat de omgeving vertelt (heteroanamnese). De achterkant van de kaart geeft daar de zinnen voor.
De kaart voor aan je uniform
Overdracht: SBAR
Alles uit dit artikel staat op deze kaart: 7 × 12 cm, afneembaar kunststof, met een clip aan je pak. Voor € 4,95, of als onderdeel van de Set van 5 (€ 23,95, clip inbegrepen) en de Pick & Click met twintig kaarten.
Werk je bij een leerhuis, opleiding of op een afdeling? Laat de SBAR somatiek & psychiatrie-kaart op maat maken met jullie eigen afkapwaarden, belnummers en logo, of bestel de bestaande kaart voor het hele team tegen staffelprijs. Kaarten op maat · Zakelijk bestellen
